Bezpieczeństwo elektryczne
Zagrożenia dla człowieka
Od urządzeń elektrycznych czyhają na człowieka następujące zagrożenia:- porażenia prądem elektrycznym
- oparzenia prądem elektrycznym
- oparzenia łukiem elektrycznym
- pożary
- wybuchy
- szkodliwe oddziaływanie pól elektrycznych i magnetycznych na organizm ludzki,
- mechaniczne obrażenia od wirujących lub poruszających się maszyn i urządzeń elektrycznych
Skutki przepływu prądu przez człowieka
Bezpośredni przepływ prądu przez ciało człowieka może wywołać:- odczuwanie bólu przy przepływie prądu, skurcze mięśni (skurcz mięśni dłoni może uniemożliwić samouwolnienie się porażonego spod napięcia)
- zatrzymanie oddechu, zaburzenia krążenia krwi
- zaburzenia wzroku, słuchu i zmysłu równowagi
- utratę przytomności
- migotanie komór sercowych (fibrylacja) - bardzo groźne dla życia człowieka, gdyż często prowadzi do śmierci,
- oparzenia skóry i wewnętrznych części ciała, do zwęglenia włącznie.
- oparzenia ciała wskutek pożarów wywołanych zwarciem elektrycznym lub spowodowane dotknięciem do nagrzanych elementów
- groźne dla życia oparzenia ciała łukiem elektrycznym, a także metalizacja skóry spowodowana osadzaniem się roztopionych cząstek metalu
- uszkodzenia wzroku wskutek dużej jaskrawości i temperatury łuku elektrycznego
- uszkodzenia mechaniczne ciała w wyniku upadku z wysokości lub upuszczenia trzymanego przedmiotu.
Stopień porażenia, czyli skutki przepływu prądu rażeniowego przez ciało człowieka, zależy od:
- natężenia prądu rażeniowego,
- czasu przepływu prądu rażeniowego,
- częstotliwości prądu rażeniowego,
- drogi przepływu prądu przez człowieka,
- rezystancji ciała człowieka oraz jego naskórka,
- warunków środowiskowych,
- indywidualnych cech człowieka.
Ochrona przeciwporażeniowa
Wypadki porażenia prądem elektrycznym wynikają z wielu bardzo różnorodnych przyczyn, takich jak:-pomyłki,
-nieostrożność,
-lekceważenie zasad bhp,
-zły stan techniczny urządzeń,
-zła organizacja prac,
-nieznajomość instrukcji,
-brak właściwych środków ochrony przeciwporażeniowej,
-zdenerwowanie,
-roztargnienie,
-brak umiejętności,
-niewłaściwe samowolne zachowanie.
Środki ochrony przeciwporażeniowej możemy podzielić na organizacyjne i techniczne.
Do środków organizacyjnych należą:
-popularyzacja sposobów i zasad bezpiecznego użytkowania energii elektrycznej,
-szkolenie wstępne i okresowe wszystkich pracowników użytkujących urządzenia elektryczne,
-wymagania kwalifikacyjne dla pracowników obsługujących urządzenia elektryczne,
-organizacja bezpiecznej pracy (instrukcje eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych, polecenia wykonania prac),
-egzekwowanie przestrzegania reguł bezpieczeństwa,
-badania okresowe,
-szkolenie w zakresie udzielania pierwszej pomocy przy porażeniach
Środki techniczne stosowane są w ramach:
- ochrony podstawowej (ochrona przed dotykiem bezpośrednim),
- ochrony przy uszkodzeniu (ochrona przy dotyku pośrednim),
- ochrony poprzez zastosowanie bardzo niskiego napięcia (jednoczesna ochrona przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim)
- ochrony uzupełniającej.
Podstawowe pojęcia:
- część czynna – jest to przewód lub część przewodząca instalacji, znajdująca się pod napięciem w czasie normalnej pracy (zaliczmy tu również przewód neutralny N),
- część przewodząca dostępna – jest to dostępna dla dotyku część przewodząca urządzenia elektrycznego, która nie jest pod napięciem w warunkach normalnej pracy, a na której napięcie może pojawić się w wyniku uszkodzenia,
- część przewodząca obca - przedmioty lub części przewodzące, nie będące częściami urządzenia elektrycznego, mogące znaleźć się pod napięciem (określonym potencjałem) – np.: metalowe narzędzia, rury wodociągowe, itp.
- przewód neutralny N- przewód połączony z punktem neutralnym transformatora oraz dodatkowo uziemiony, zatem napięcie panujące na tym przewodzie względem ziemi wynosi 0V, jest potrzebny do prawidłowej pracy instalacji elektrycznej, oznaczany jest kolorem jasnoniebieskim,
- przewód fazowy L- przewód instalacji o odpowiednim napięciu w stosunku do ziemi (w instalacjach niskiego napięcia to 230 V), oznaczany kolorem czarnym, brązowym, szarym czerwonym, w układach trójfazowych poszczególne fazy oznacza się cyframi np. L1, L2, L3.
- przewód ochronny PE- oznacza przewód, do którego przyłącza się części przewodzące dostępne i obce w celu objęcia ich ochroną przeciwporażeniową dodatkową, oznaczany jest kolorem żółto-zielonym,
- przewód ochronno-neutralny PEN- oznacza przewód, który pełni jednocześnie funkcje przewodu neutralnego N i przewodu ochronnego PE (oznaczany kolorem niebieskim, a na końcach żółto-zielonym lub kolorem żółtozielonym, a na końcach niebieskim).
Stosujemy tu takie środki techniczne, jak:
-izolacja podstawowa (robocza),
-ogrodzenia (przegrody), obudowy (osłony);
-bariery ochronne (przeszkody),
-umieszczenie elementów pod napięciem poza zasięgiem ręki człowieka.
Ochrona przy uszkodzeniu-zapobiega niebezpiecznym skutkom dotknięcia części przewodzących dostępnych.
Środki stosowane w ochronie przy uszkodzeniu:
-samoczynne wyłączenie zasilania,
-izolacja podwójna lub wzmocniona,
-separacja jednego odbiornika,
-izolowanie stanowiska pracy,
-nieuziemione połączenia wyrównawcze miejscowe (tzw. ekwipotencjalizacja),
-separacja do zasilania więcej niż jednego odbiornika.
Ochrona przez zastosowanie bardzo niskich napięć to ochrona zapewniająca bezpieczeństwo od części czynnych, jak i części przewodzących dostępnych. Napięcie ma wartość mniejszą od napięć bezpiecznych UL, czyli na tyle małą, że nie wywoła niebezpiecznych prądów rażeniowych. Układy takiego zasilania nazywamy SELV lub PELV (Safety Extra Low Voltage, Protective Extra Low Voltage).
Przyjęto następujące wartości napięć bezpiecznych UL:
-w warunkach normalnych: 50 V dla prądu przemiennego i 120 V dla prądu stałego,
-w trudnych warunkach środowiskowych: 25 V dla prądu przemiennego i 60 V dla prądu stałego.
Najczęściej układy takie zasilamy z transformatorów bezpieczeństwa napięciem 24 V lub 12 V.
Ochrona uzupełniająca- zespół środków technicznych, które samodzielnie nie mogą stanowić ochrony przeciwporażeniowej, ale w połączeniu z innymi uzupełniają ochronę podstawową i/lub ochronę przy uszkodzeniu zwiększając bezpieczeństwo. Stosujemy tu takie środki jak: wyłączniki różnicowo-prądowe i nieuziemione połączenia wyrównawcze.
 |
| Rodzaje i środki ochrony przeciwporażeniowej |
Obiekty o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym
Obiekty takie ze względu na występujące warunki generują więcej sytuacji niebezpiecznych pod względem porażenia prądem elektrycznym. Należą do nich między innymi:-pomieszczenia wyposażone w wannę lub prysznic,
-baseny pływackie i fontanny,
-tereny budowy i rozbiórek,
-gospodarstwa rolnicze i ogrodnicze,
-kempingi.
W łazienkach, w których jest prysznic lub wanna określono trzy strefy w których może być montowany określony osprzęt elektryczny:
-strefa 0 (wnętrze wanny lub brodzika)- można tam instalować jedynie odbiorniki, które mają co najmniej zabezpieczenie IPX7 i zasilane są napięciem 12 V (źródło tego zasilania musi być poza tą strefą),
-strefa I (ograniczona pionową płaszczyzną, przebiegającą wzdłuż zewnętrznej krawędzi obrzeża wanny, brodzika od podłogi do wysokości 2,25 m nad podłogą), jest także narażona na rozbryzgi wody i mogą być tu instalowane niektóre odbiorniki o odpowiednim IP, np. podgrzewacz prysznicowy, czy oprawę oświetleniową zasilaną napięciem 12 V, o ochronie co najmniej IPX5,
-strefa II (ograniczona pionową płaszczyzną, przebiegającą w odległości 0,60 m na zewnątrz od płaszczyzny ograniczającej strefę I, płaszczyzną podłogi, płaszczyzną poziomą leżącą na wysokości 2,25 m nad podłogą), możliwy tu montaż podgrzewaczy wody czy opraw oświetleniowych w drugiej klasie ochronności i IPX4,
 |
| Podział łazienki na strefy |
Gniazda, puszki i łączniki mogą znajdować się dopiero poza strefą II, gniazda powinny być bryzgoszczelne oraz zasilane poprzez wyłączniki różnicowo-prądowe.
 |
| Niedopuszczalne zachowania podczas kąpieli |
Ratowanie porażonych prądem
Czynności ratowania porażonych prądem:-uwolnienie porażonego spod napięcia poprzez: wyłączenie zasilania obwodu, odciągnięcie porażonego od urządzenia pod napięciem, odizolowanie porażonego by uniemożliwić przepływ przez niego prądu (należy przy tym pamiętać o własnym bezpieczeństwie)
-po uwolnieniu spod napięcia należy ocenić stan porażonego (czy jest przytomny, czy funkcjonują podstawowe czynności życiowe, czy jest ranny, itd), należy wezwać pogotowie ratunkowe (tel. 112 lub 999)
Sposób ratowania zależy od stanu porażonego:
-w pierwszej kolejności należy zatamować krwotok, jeśli taki występuje, zakładając opatrunek uciskowy,
-gdy jest przytomny, należy rozluźnić ubranie w okolicy szyi, klatki piersiowej i brzucha oraz ułożyć porażonego wygodnie na prawym boku; należy wezwać lekarza, a jeżeli jest to niemożliwe, zaleca się przeniesienie lub przewiezienie porażonego do lekarza,
-gdy jest nieprzytomny i oddycha, należy ułożyć go w pozycji bocznej bezpiecznej (nie wolno na plecach!), okryć np. kocem, wezwać lekarza i cały czas obserwować, gdyż może nastąpić zatrzymanie oddechu,
-gdy ratowany jest nieprzytomny i nie oddycha, należy położyć go na plecach, porozpinać uciskające części garderoby, oczyścić jamę ustną z resztek jedzenia, zapewnić dopływ świeżego powietrza, rozpocząć reanimację czyli sztuczne oddychanie i masaż serca, które wykonujemy do momentu odzyskania czynności życiowych lub do przyjazdu pogotowia ratunkowego (po odzyskaniu czynności życiowych układamy porażonego w pozycji bocznej bezpiecznej i czekamy na przyjazd pogotowia),
-nawet jeśli porażony po uwolnieniu spod napięcia czuje się dobrze należy zgłosić się do lekarza, gdyż skutki przepływu prądu mogą objawić się po pewnym czasie.
 |
| Pozycja boczna bezpieczna (ustalona) |
-połóż ręce na środku klatki piersiowej,
-wykonaj 30 uciśnięć klatki piersiowej na głębokość 5-6 cm i z częstością 100-120/min,
-przyłóż szczelnie usta wokół ust poszkodowanego i wykonaj 2 wdechy powietrza do płuc poszkodowanego,
-kontynuuj czynności w tym cyklu do momentu odzyskania czynności życiowych lub przybycia pogotowia
-jeżeli w pobliżu znajduje się automatyczny defibrylator zewnętrzny AED włącz go i rozpocznij defibrylację zgodnie z poleceniami głosowymi urządzenia.